2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Onderdeel: Algemene reserve (incidenteel)

Omvang: € 73.272

Duiding: Bij de beoordeling van de weerstandscapaciteit is geen rekening gehouden met de voorgestelde resultaatbestemming 2025. De omvang van de reserves moet worden gezien in relatie tot de totale balanspositie: reserves vormen geen vrij besteedbaar ‘potje’, maar zijn onderdeel van het verschil tussen bezittingen en verplichtingen. De algemene reserve is de belangrijkste vrij inzetbare buffer voor het opvangen van financiële tegenvallers. Aanwending van deze reserve vermindert direct de financiële weerbaarheid van de gemeente en vergroot – door de lagere vermogenspositie – de toekomstige schuldquote en financieringsbehoefte.

Onderdeel: Stille reserves (incidenteel)

Omvang: € 5.200

Duiding: De stille reserves bestaan uit gemeentelijke panden, gronden en overige activa waarvoor bij verkoop mogelijk een boekwinst kan worden gerealiseerd. Omdat deze bezittingen veelal in gebruik zijn voor de uitvoering van gemeentelijke taken en niet op korte termijn beschikbaar of verkoopbaar zijn, worden zij niet tot de beschikbare weerstandscapaciteit gerekend. Daarnaast beschikt de gemeente over aandelen in BNG, Alliander en HVC. De werkelijke waarde van deze deelnemingen ligt hoger dan de nominale waarde die volgens het BBV in de balans is opgenomen. Deze aandelen zijn echter niet vrij verhandelbaar, waardoor de waarde ervan niet kan worden verzilverd voor algemene financiële inzet. Bovendien ontvangt de gemeente jaarlijks dividend op deze aandelen. Verkoop zou daarom leiden tot een structurele daling van inkomsten, wat de financiële positie op lange termijn verzwakt. Om deze redenen worden deze deelnemingen niet meegenomen in de bepaling van de beschikbare weerstandscapaciteit.

Onderdeel: Post onvoorzien (structureel)

Omvang: € 50

Duiding: De post onvoorzien bedraagt in Purmerend € 50.000 en is als wettelijk verplichte begrotingspost opgenomen in de jaarstukken 2025. Omdat deze post in de meerjarenbegroting op een gelijk niveau wordt gehandhaafd, wordt zij aangemerkt als onderdeel van de structurele weerstandscapaciteit. Conform de gemeentelijke systematiek wordt de post onvoorzien in de berekening van de beschikbare weerstandscapaciteit 2,5 keer meegenomen. Hoewel de omvang van de post beperkt is, draagt zij bij aan het opvangen van kleinere, niet‑ramingsbare tegenvallers gedurende het begrotingsjaar.

Onderwerp: Algemene spoedbuffer (structureel)
Omschrijving: De afgelopen jaren is de algemene reserve herhaaldelijk ingezet voor voorfinanciering van landelijke regelingen (o.a. COVID‑19, opvang Oekraïense vluchtelingen, energietoeslag). De huidige geopolitieke onzekerheden, waaronder de spanningen rond Iran, kunnen opnieuw leiden tot hogere kosten, stijgende energieprijzen en aanvullende Rijksregelingen die gemeenten tijdelijk moeten voorfinancieren. Daarom houden wij een minimale buffer van 1% van de gemiddelde begrote lasten aan, zodat de gemeente financiële schokken adequaat kan opvangen.
Beheersmaatregel: Er worden geen aparte beheersmaatregelen ingezet. Dit risico en risicobedrag is gewijzigd ten opzichte van de jaarrekening 2024 en ongewijzigd ten opzichte de begroting 2026.

Onderwerp: Wmo, Jeugdwet en Participatiewet

Omschrijving:

Binnen het maatschappelijk domein biedt Purmerend hulp vanuit de Jeugdwet, Participatiewet en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Voor het maatschappelijk domein gelden binnen deze beleidskaders onzekerheden aan zowel de uitgaven- als de inkomstenkant. Het betreffen openeinderegelingen waarbij de uitgaven niet altijd beheersbaar zijn. Binnen Participatie geldt daarnaast dat de uitgaven conjunctuurgevoelig zijn. Tenslotte geldt dat de middelen die het Rijk op lange termijn beschikbaar stelt aan gemeenten voor deze taken ter discussie staan en dat zorgt voor onzekerheden aan de inkomstenkant. Gemeenten moeten uiteraard anticiperen op deze ontwikkelingen, maar op jaarbasis kan er sprake zijn van aanzienlijke financiële effecten vanwege de omvang van de budgetten. Om die reden is een buffer nodig. Deze buffer is als volgt bepaald:

1.Jeugdwet:
De uitgaven voor specialistische jeugdhulp staan onder aanhoudende druk. De kosten nemen toe doordat:

• de complexiteit van de zorgvraag stijgt; jeugdigen melden zich vaker met meervoudige en zwaardere problematiek;

• de duur van zorgtrajecten toeneemt; jeugdigen blijven langer in behandeling;

• de intensiteit van zorg groeit; behandelingen worden zwaarder en arbeidsintensiever.

Deze ontwikkeling zorgt ervoor dat het budget voor specialistische jeugdhulp gevoelig is voor relatief kleine afwijkingen in volume of zorgzwaarte. Een beperkte procentuele overschrijding kan daardoor direct leiden tot substantiële financiële tegenvallers. Voor de risicobepaling is uitgegaan van het gemiddelde procentuele tekort over 2024 en 2025, afgezet tegen de realisatie van de jaarrekening 2025. Dit resulteert in een geraamd risico van € 14,7 miljoen. Conform de gemeentelijke systematiek wordt als ondergrens 1% van de jaarrekening 2025 gehanteerd (€ 0,4 miljoen). Gezien de structurele trend van toenemende zorgzwaarte en de gerealiseerde tekorten in de afgelopen jaren, wordt het risico vastgesteld op € 14,7 miljoen.

Het is nog onduidelijk in hoeverre het nieuwe (minderheids)kabinet de aanbevelingen van de commissie Van Ark zal overnemen. Hoewel rijk en VNG hebben afgesproken dat dit rapport richtinggevend blijft en in 2027 een zwaarwegend advies wordt verwacht, moeten definitieve keuzes nog door het nieuwe kabinet worden gemaakt. Hierdoor blijven de financiële kaders na 2027 onzeker. Daarnaast worden aanvullende beheersmaatregelen voor de jeugdzorg vanaf 2028 voorbereid, waaronder sturing op trajectduur en een mogelijke eigen bijdrage. Deze maatregelen vereisen nog politieke besluitvorming en kunnen substantiële budgettaire gevolgen hebben.

De landelijke en regionale krapte aan jeugdzorgprofessionals vormt een blijvend risico. De beperkte personele beschikbaarheid zorgt al meerdere jaren voor hoge werkdruk, oplopende wachttijden en beperkte doorstroom. Dit kan leiden tot capaciteitsdruk bij aanbieders en vertraging in de uitvoering van hulpverleningstrajecten, wat mogelijk resulteert in hogere kosten of noodzaak tot duurdere zorgvormen.

De huidige contracten voor (hoog)specialistische jeugdhulp eindigen per 31 december 2026. Om continuïteit van zorg te waarborgen, zijn twee nieuwe aanbestedingen gestart om vanaf 2027 een toereikend en stabiel aanbod te garanderen. Het uitgangspunt is het hanteren van reële en uitvoerbare tarieven, zonder dat deze leiden tot hogere kosten voor gemeenten ten opzichte van de huidige contracten. Deze verplichting sluit aan bij landelijke afspraken over een beheersbaar en doelmatig jeugdzorgstelsel.

2. Wmo:De kostenstijging in de Wmo de afgelopen jaren komt onder andere door het uniforme abonnementstarief. Daarnaast hebben we te maken met dubbele vergrijzing en daardoor een toename van (complexere) ondersteuningsaanvragen. Bovendien zijn de kosten van de zorg gestegen met name door salarisstijgingen (inflatiecorrectie) en een krappe arbeidsmarkt. De inkomens- en vermogensafhankelijke bijdrage in de WMO is nog niet ingevoerd. Zonder wetswijzigingen of compensatie door het Rijk zal dit tot extra niet begrote uitgaven leiden. Deze wet is op dit moment controversieel verklaard. Ook hier houden we als risico het gemiddelde procentuele tekort over 2024 en 2025 ten opzichte van de jaarrekening 2025 aan. Dat leidt dit tot een bedrag van € 0,6 miljoen.Als ondergrens wordt 1% van de jaarrekening 2025 aangehouden (€ 0,3 miljoen). In dit geval wordt € 0,6 miljoen opgenomen.

3. Participatiewet:

We zien dat deze kosten van begeleiding van mensen die onder de Participatiewet vallen in de praktijk hoger zijn dan waar het rijk zijn budget op baseert. Als we het risico berekenen op dezelfde manier als Jeugdwet en Wmo, namelijk het gemiddelde procentuele tekort over 2024 en 2025 ten opzichte van de jaarrekening 2025, dan leidt dit tot een lager bedrag dan dat wij als ondergrens hanteren. Als ondergrens wordt 1% van de jaarrekening 2025 aangehouden (€ 72.000). In dit geval wordt € 72.000 opgenomen.

Beheersmaatregel: Er worden diverse beheersmaatregelen binnen het sociaal domein ingezet, zoals bijvoorbeeld de inzet op preventie bij Jeugd. Dit risicobedrag is gewijzigd ten opzichte van de jaarrekening 2024 en de begroting 2026.

Onderwerp: Proeftuin aardgasvrije wijken
Omschrijving: In het eerste halfjaar van 2026 loopt het project Aardgasvrije wijken ten einde. Na afronding van het project vindt de eindafrekening plaats. Op basis van de nu voorliggende gegevens is hiervoor voldoende budget gereserveerd. SVP heeft het warmteleidingnetwerk reeds aangelegd (zowel het primaire als secondaire net) en de aannemer is op dit moment bezig met het aanbrengen van modificaties achter de voordeur (plaatsen van o.a. de afleverset). Bij deze werkzaamheden hebben zich tot op heden nog geen voorvallen voorgedaan, daarmee wordt het risico op calamiteiten op laag ingeschat. Desondanks is er een kleine kans dat schadeclaims over de uitvoeringswerkzaamheden voor rekening van de gemeente komen. Om inwoners te ontzorgen treedt de gemeente desgevraagd op als opdrachtgever. Dit kan een klein risico geven indien hierdoor schade ontstaat die niet verhaald kan worden op het uitvoerende bedrijf..
Beheersmaatregel: In het project Aardgasvrij is een bloksgewijze aanpak gekozen zodat het risico van een budgetoverschrijding kon worden beheerst. Binnen de ramingen van de verschillende blokken is vanwege onzekerheden (prijsstijgingen en onvoorziene werkzaamheden) rekening gehouden met een post onvoorzien. Het risico op vervolgschade door uitgevoerde werkzaamheden is daar geen onderdeel van. Het huidige budget is voldoende om de eindafrekening te voldoen. Ondanks het beperkte risico op eventuele vervolgschade, wordt voorgesteld om 10% van de uitvoeringskosten Blok 3 toe te voegen aan het weerstandsvermogen. Dit risico en risicobedrag is gewijzigd ten opzichte van de jaarrekening 2024 en de begroting 2026.

Onderwerp: Uitval van kritische applicaties/systemen i.v.m. cyberaanval
Omschrijving: Het risico op schade door een cyberaanval blijft toenemen. Zo is ook terug te zien in het ‘cyber security beeld Nederland’ die jaarlijks wordt uitgebracht door het NCSC (Nationaal Cyber Security Center). Voor overheden is de laatste jaren een trend zichtbaar: Het risico op verstoringen van de ICT door ‘cybervandalen en scriptkiddies’ was al hoog en neemt toe, het risico op verstoringen van de ICT door beroepscriminelen is ongewijzigd hoog. Een cyberincident van enige omvang (bijvoorbeeld ransomware) brengt direct hoge kosten met zich mee. Denk daarbij onder meer aan het opbouwen van een tijdelijke organisatie om de bedrijfsvoering door te kunnen zetten, onderzoek en herstel van de situatie (waaronder wederopbouw van het ICT-landschap) en evalueren en investeren om herhaling te voorkomen. Het bedrag van € 9,5 miljoen is gebaseerd op bedragen in de media van gemeenten die geraakt zijn en gemeenten die bedragen opnemen in hun weerstandsvermogen.
Beheersmaatregel: Gemeenten zijn in 2015 aangesloten bij de IBD (Informatiebeveiligingsdienst) VNG en hebben de BIO (Baseline Informatiebeveiliging Overheid) als vigerend normenkader. In de BIO staat risicomanagement en het treffen van passende maatregelen centraal. De maatregelen worden, indien van toepassing, doorgevoerd en op eventuele kwetsbaarheidsmeldingen wordt actief en snel gereageerd. In de organisatie worden acties georganiseerd om het bewustzijn rondom cybercriminaliteit binnen de organisatie te verhogen. Ook worden medewerkers actief herinnerd aan de wijze waarop zij veilig moeten werken. Dit risico en risicobedrag is ongewijzigd ten opzichte van de jaarrekening 2024 en de begroting 2026.

Onderwerp: Loon/prijsstijgingen
Omschrijving: De ontwikkeling van de loonkosten van de gemeenteambtenaren volgt de cao. In 2025 is er een nieuwe cao afgesloten (looptijd 1 april 2025 tot en met 31 maart 2027). In de oorspronkelijke Programmabegroting was rekening gehouden met een stijging van 3% voor cao- en werkgeverslasten. Op basis van de daadwerkelijke cao-afspraken ( een loonstijging van 2% per 1 april 2025 en 1,85% per 1 oktober 2025 ) bedraagt de gemiddelde loonontwikkeling in 2025 circa 2%. Voor 2026 wordt een loonontwikkeling verwacht van circa 3,5% tot 4,5%, afhankelijk van de salarisschaal en het effect van de nominale verhoging. Voor de periode na afloop van de huidige cao (na 31 maart 2027) zijn nog geen nieuwe cao‑afspraken bekend. Hierdoor bestaat onzekerheid over de toekomstige loonontwikkeling. In de meerjarenraming is daarom vanaf 2027 uitgegaan van een structurele loonontwikkeling van 3%, in lijn met de vastgestelde begrotingsuitgangspunten. Deze inschatting is afhankelijk van de uitkomsten van toekomstige cao‑onderhandelingen en de economische ontwikkelingen. Een afwijking van 1% op de totale loonsom geeft een extra last van ruim € 0,61 miljoen (inclusief gesloten budgetten).

Voor prijsstijgingen op de begrote materiële budgetten is het uitgangspunt dat deze binnen de bestaande budgetten worden opgevangen. Dit betekent dat de (meerjaren)budgetten niet automatisch worden aangepast aan het inflatiepercentage. Alleen waar dit noodzakelijk is verhogen wij het budget met de verwachte prijsstijging. Gezien ons gekozen uitgangspunt kunnen wij in 2026 en volgende jaren geconfronteerd worden met prijsstijgingen, waarmee niet of onvoldoende rekening is gehouden om de hieruit voortvloeiende hogere lasten op te kunnen vangen. Voor algemene prijsstijgingen wordt een bedrag van € 1,35 miljoen aangehouden (1 % van € 135,4 miljoen). Gerekend is met 2,5 keer dit structurele risico (€ 3,4 miljoen).
Beheersmaatregel: Voor een hoger loon- en prijsniveau is in de begroting geen reservering opgenomen. Dit risico en risicobedrag is gewijzigd ten opzichte van de jaarrekening 2024 en de begroting 2026.

Onderwerp: Renterisico
Omschrijving: Bij toekomstige financiering loopt de gemeente een renterisico. Dit is het risico dat de marktrente waartegen wordt geleend hoger uitvalt dan eerder is geraamd. Ook bestaat er een renterisico op het moment van renteherziening bij een lopende lening. De gemeente trekt langlopende leningen aan om in de eigen financieringsbehoefte te voorzien. De jaarlijkse kosten van de financieringsbehoefte (rentelasten) worden bepaald door de omvang van de bestaande leningenportefeuille, de financieringsbehoefte als gevolg van voorgenomen investeringen en de van toepassing zijnde rentetarieven. Een stijging van de rentetarieven ten opzichte van de begroting leidt namelijk tot hogere rentelasten. Bij het berekenen van de benodigde weerstandscapaciteit wordt er vanuit gegaan dat een structurele rentestijging van 1% ten opzichte van de verwachtingen moet kunnen worden opgevangen. Bij een netto jaarlijkse financieringsbehoefte van gemiddeld € 111 miljoen en een stijging van de rente van 1% bedraagt de toename van de rentelasten jaarlijks structureel circa € 1,11 miljoen. Voor de waardering van het risico wordt uitgegaan van een bedrag van € 4,44 miljoen (4 jaar x € 1,11 miljoen).
Beheersmaatregelen: Via het zogeheten renteomslagpercentage worden de rentelasten toegerekend aan de programma's waarvoor sprake is van een financieringsbehoefte. Het renteomslagpercentage wordt berekend op basis van de uitgangspunten van de door de raad vastgestelde begroting. Verder wordt de financieringsbehoefte periodiek meerjarig bepaald en wordt beoordeeld of incidenteel dan wel structureel tot afdekking van het renterisico dient te worden overgegaan. De omvang van het risicobedrag is gewijzigd ten opzichte van de jaarrekening 2024 en de begroting 2026.

Onderwerp: Strategische aankopen
Omschrijving: In het kader van ruimtelijke ontwikkelingen in de gemeente doet de gemeente strategische aankopen. De intentie van deze aankopen is om deze later in te zetten in gebiedsontwikkelingsprojecten of vastgoedontwikkeling. Aan deze aankopen gaat een onderhandelingstraject vooraf waardoor in de koopprijs meestal ook een prijs zit voor toekomstig voordeel. Omdat deze aankopen nog niet in een grond- of vastgoed exploitatie zijn opgenomen, bestaat het risico dat bij geen doorgang van het project, te veel is betaald. Zekerheidshalve wordt daarom 25% van de boekwaarde (4,8 miljoen) opgenomen als risico.
Beheersmaatregel: Op deze investeringen worden geen kosten geactiveerd. De omvang van dit risicobedrag is gewijzigd ten opzichte van de jaarrekening 2024 en ten opzichte van de begroting 2026.

Onderwerp: Fiscaliteiten
Omschrijving: De gemeente draagt diverse rijksbelastingen af. Dit betreffen met name loonbelasting, vennootschapsbelasting en omzetbelasting. Het fiscaal landschap is ingewikkeld. Het risico bestaat dat de gemeente fiscale wetgeving toepast of interpreteert waar de Belastingdienst een ander standpunt over heeft. De gemeente loopt dit risico ten aanzien van aangiften die nog niet definitief zijn vastgesteld door de Belastingdienst. Ook loopt de gemeente dit risico op moment dat de Belastingdienst een boekenonderzoek bij de gemeente komt uitvoeren. Indien de Belastingdienst op het standpunt staat dat de gemeente de fiscale wetgeving onjuist heeft toegepast, en hier eventueel bij de rechter in het gelijk over wordt gesteld, loopt de gemeente het risico op een naheffing. Ook heeft de Belastingdienst de mogelijkheid om indien van toepassing nog 5 jaar terug te vorderen en de naheffing te verhogen met een boete.
Beheersmaatregel: Bij complexe fiscale vraagstukken maakt de gemeente gebruik externe fiscaal deskundigen. Het risico en risicobedrag is gewijzigd ten opzichte van de jaarrekening 2024 en de begroting 2026.

Onderwerp: Afrekening subsidies

Omschrijving: De gemeente ontvangt diverse subsidies en specifieke uitkeringen. Er zijn de afgelopen jaren diverse grote en complexe specifieke uitkeringen ontvangen maar ook diverse subsidies vanuit de Provincie. De diverse specifieke uitkeringen en subsidies worden vaak als voorschot, of deels als voorschot aan de gemeente beschikbaar gesteld. Aan de voor de gemeente beschikbaar gestelde subsidies en specifieke uitkeringen zijn bestedingsvoorwaarde verbonden. Het risico bestaat dat de gemeente niet aan alle gestelde bestedingsvoorwaarden voldoet en de verstrekkende instanties een deel van de verstrekte voorschotten terugvraagt. Daarnaast heeft het Kabinet in het hoofdlijnenakkoord voornemens om de specifieke uitkeringen deel uit te laten maken van het gemeentefonds. De exacte impact daarvan is nog niet bekend en niet meegenomen in deze berekening. Als uitgangspunt is berekend de vooruitontvangen subsidiegelden per einde boekjaar vermenigvuldigd met een kans van voordoen van 10%.

Beheersmaatregelen: Per subsidietoekenning vind een startgesprek plaats zodat de uitvoerende afdeling weet waaraan zij de subsidiegelden morgen besteden en wat zij moeten verantwoorden. Het risicobedrag is gewijzigd ten opzichte van de jaarrekening 2024 en de begroting 2026.

Onderwerp: Behalen toekomstscenario's/ taakstellingen
Omschrijving: Op dit moment zijn er diverse taakstellingen en toekomstscenario's opgenomen in de gemeentelijke begroting. Deze taakstellingen en toekomstscenario's zijn financieel verwerkt en gedurende de komende jaren zal moeten worden gestuurd om deze te realiseren binnen de gestelde financiële kaders en in de benodigde jaren.
Beheersmaatregelen: Het college en de directie zullen sturen op de in de begroting opgenomen taakstellingen en toekomstscenario's en hierover via de gebruikelijke P&C documenten rapporteren. Het risicobedrag is niet gewijzigd in de begroting 2026.

Beschikbare weerstandscapaciteit

1A

2

4

A. Eigen vermogen